Meat Loaf: Bat Out Of Hell (1977)

Een belangrijke muzikale ontwikkeling sinds de uitvinding van de compact disc is het recyclen van oudere muziek. Talloze vergeten platen werden in de afgelopen jaren heruitgebracht op CD om grif verkocht te worden aan miljoenen consumenten die hun platencollecties wilden vernieuwen. Met deze hernieuwde interesse mag het dan ook geen verrassing heten dat sommige artiesten uit het verleden een poging wagen om hun oude successen te evenaren. Soms is dat succesvol, soms ook niet.

De grootste triomf wordt behaald door Meat Loaf, die in 1993 met "Back Into Hell" een wereldsucces boekt. Zijn vroegere succes "Bat Out Of Hell" uit 1977 staat dan ook gegrift in het collectieve geheugen van de Westerse wereld. Wie herinnert zich niet de video van "Paradise By The Dashboard Light" waarin die waanzinnig dikke man met dat rococo-shirtje slechts een stap verwijderd is van een decadente stripshow met dat tengere, zwartharige meisje. Tot op de dag van vandaag is het nummer wekelijks in de Arbeidsvitaminen te horen en zingt de hele clientèle luidkeels mee als het nummer in disco's met rieten daken weer eens voorbij komt. Is dat een klassieker? Ik dacht van wel.

De jaren zeventig worden algemeen gezien als het decennium waarin muzikaal weinig vernieuwing plaatsvond. Op rock-gebied dan, want het was natuurlijk vooral het decennium van de disco. De muzikale revoluties waren gestreden in de jaren zestig en met de dood in 1971 van Jimi Hendrix, Janis Joplin en Jim Morrison werd dit tijdperk ten grave gedragen. De muzikale ontwikkeling leek stil te staan en rock werd groot en pretentieus. Het was de tijd waarin muzikale progressie werd overschaduwd door virtuositeit; pretentieuze concept-LP's waren aan de orde van de dag, tijdens concerten waren ellenlange gitaar- en drumsolo's geen uitzondering en "progressieve rock" was een pompeuze mengeling van rock en klassieke structuren. Het waren de jaren van supergroepen als Yes, Supertramp en Fleetwood Mac. In de jaren zeventig werd onmiskenbaar duidelijk hoe rockmuziek een georganiseerde big business was geworden.

"Bat Out Of Hell" kan worden gezien als de optelsom van rock uit de jaren zeventig, maar dan zó grotesk dat het bijna een parodie op zichzelf is. Het kan ook worden gezien als een pretentieuze rock-opera. Dat laatste is dan ook het originele concept geweest van de geestelijke vader van de plaat, componist Jim Steinman. Geboren op 1 November 1948, groeit hij op in Californië waar hij als kind dol is op de rock 'n roll van Little Richard en de bombastische opera's van Richard Wagner. Tijdens zijn studie schrijft hij een musical die later wordt uitgevoerd in Washington met ondermeer Richard Gere. Hij weet wat zijn talent is en vertrekt naar New York waar hij als tekstschrijver en componist musicals schrijft. Als er audities zijn voor zijn musical "More Than You Deserve" doet Marvin Lee Aday auditie. Als Steinman zijn stem hoort, is hij overdonderd: "This guy is my voice! He should be singing Wagnerian rock opera!". De stem van Aday heeft trekken van zowel opera als rock 'n roll en is daarmee het perfecte vehikel om het gevoel van Steinman's muziek uit te dragen.

Marvin Lee Aday, geboren op 27 september 1947 in Dallas, Texas, is al redelijk beroemd als hij aan "Bat Out Of Hell" begint. Opgegroeid in een muzikaal gezin, verhuist hij op 16-jarige leeftijd naar Los Angeles als zijn moeder vroeg is komen te overlijden en zijn vader alcoholist is geworden. Zijn gymleraar -altijd van de partij om zijn leerlingen wat zelfvertrouwen bij te brengen- heeft hem de bijnaam Meat Loaf (vrij vertaald: gehaktbal) gegeven en zijn eerste groepje in LA noemt hij dan ook "Meat Loaf Soul". Hij speelt in het voorprogramma van ondermeer the Who, maar ontstijgt dat niveau nooit. Hij doet auditie voor de musical "Hair", krijgt de rol en al tijdens de eerste vier weken dat hij met de musical op toernee is krijgt hij aanbiedingen om een plaat op te nemen.

Voor een sublabel van Motown neemt hij met zangeres Stoney een LP op: "Stoney and Meatloaf". Ze gaan op toernee met Rare Earth en Alice Cooper en scoren zelfs een hitje: "What You See is What You Get", dat in 1971 de 71e plaats behaalt in de Amerikaanse Billboard-lijsten. Als Stoney dan in de achtergrondkoortjes van Bob Seger gaat zingen, vertrekt Marvin naar New York om zijn carrière als musicalster verder uit te bouwen. Hij sluit zich aan bij het New York Shakespeare Festival en ontmoet Steinman dan uiteindelijk bij de audities voor "More Than You Deserve".

Het is in deze tijd dat Steinman zich meer met rock 'n roll wil bezighouden; hij heeft een aantal romantische rocksongs geschreven die hij wil gebruiken in zijn nieuwe rock-opera "Neverland", dat het verhaal van Peter Pan moet gaan uitbeelden. Met Marvin heeft hij de perfecte zanger gevonden: een rocker die de intensiteit van opera kan uitdrukken.

Maar voordat het zover is, neemt Meat een rol aan in de musical "The Rocky Horror Picture Show". Hij bereikt zelfs een cultstatus als hij ook in de film meespeelt. Nadien zingt hij op de LP "Free For All" van Ted Nugent en uiteindelijk gaat hij dan samen met Jim Steinman op toernee met de National Lampoon Road Show, waarin hij meespeelt in "Rockabye Hamlet", een rock-versie van Shakespeare's Hamlet.

In 1977 beginnen de voorbereidingen voor de "Neverland"-opera. Met het verdiende geld nemen ze hun intrek in een New Yorks hotel waar het Peter Pan-concept gaandeweg wordt omgebogen naar "Bat Out Of Hell". Het concept ligt in de lijn van de musical-toernees waarmee ze beide vertrouwd zijn: een krachtige plaat die een succesvolle toernee moet bewerkstelligen. Allereerst gaan Jim en Meat op zoek naar een geïnteresseerde platenmaatschappij. Het is nog een hele klus: ze maken geen demo's, maar gaan persoonlijk naar platenmaatschappijen waar Jim piano speelt en Meat al zwetend zingt. Ook zangeres Ellen Foley, op dat moment de vriendin van Meat, doet mee. Ze laten niet overal een diepe indruk achter: ze zijn door zo'n twintig maatschappijen afgewezen als RCA uiteindelijk interesse toont.

Via een wederzijdse vriend komen ze in kontakt met Todd Rundgren, die aanbiedt het project te produceren. Het is een gouden samenwerking: Rundgren kan de bombastische wall of sound transformeren tot een ruimtelijk geheel. RCA gaat echter niet accoord met Rundgren als producer, waarop Steinman verdere samenwerking met RCA weigert. De opnamen worden uiteindelijk betaald door Rundgren's eigen platenlabel Bearsville Records. Als platenmaatschappij Warner Bros, de distributiemaatschappij van Bearsville, weigert geld te besteden om de plaat goed te promoten, staat Steinman opnieuw op zijn achterste benen. Er wordt kontakt opgenomen met het zieltogende label Cleveland International, dat wel wat in het waanzinnige concept ziet en de plaat met distributiemaatschappij Epic uiteindelijk uitbrengt.

"Bat Out Of Hell" is Steinman's romantische kijk op het leven van de Amerikaanse tiener dat volgens hem bol staat van opwinding, romantiek, geweld en veel sex. In deze groteske benadering spelen vooral snelle motoren een grote rol. Meat's krachtige stem en hartstochtelijke voordracht maken deze bombastische plaat tot een acceptabel kitsch-meesterwerk. Het meest imponerende van deze plaat is nog de manier waarop de muziek zoveel verschillende muzikale doelgroepen aanspreekt.

Het overdonderende geluid van de plaat doet denken aan de produkties van Phil Spector en ook de invloed van Bruce Springsteen is te horen. Er spelen dan ook twee leden van Springsteen's begeleidingsband mee. "Bat Out Of Hell" bestaat uit zeven sterke nummers, waarin het lijkt alsof er een film zonder beelden wordt afgedraaid. De plaat staat vol met kleffe clichés, wat nog het best valt af te leiden uit de songtitels. Steinman bedenkt altijd eerst de titel voordat hij het betreffende nummer begint te schrijven en for crying out loud (potverdorie!), two out of three ain't bad en you took the words right out of my mouth zijn veelgebruikte spreuken. Maar goed, een kitsch-meesterwerk is nog steeds een meesterwerk.

De spectaculaire hoes van Richard Corben maakt het geheel helemaal af. Een krachtige Conan spuit op zijn Harley uit een graf als een bat out of hell. De hoes werd in slechts vier dagen gemaakt, waarbij het Gothische lettertype terugvoert op de Duitse muzikale invloeden.

De plaat opent met het titelnummer, dat wordt ingeleid door een intro van bijna twee minuten. Als dit knallende intro, ook bekend als "Bat Overture" uitdooft, lijkt de mist op te trekken en treedt Meat uit het niets naar voren en zingt...

De pathos van Steinman gaat voluit; het cliché van de brandende liefde tussen de verdorven motorrijder en het onschuldige, pure meisje ("Oh Baby, you're the only thing in this whole world that's pure and good and right"), waar nog eens een vampierenthema bovenop gaat: "But I gotta get out, I gotta break it out now before the final crack of dawn". Het is heavy metal met een hart, een hart dat wegvliegt als de crash met de motor daar is - als een vleermuis uit de hel.

De titelsong is omschreven als a blockbuster sci-fi thriller about a mutant biker who rides out of the pit of Hell. De toon is gezet. Gillende gitaren, vette clichés en we zingen allemaal mee. Vervolgens het bombastische "You Took The Words Right Out Of My Mouth", waarbij Phil Spector zich omdraait in zijn bed. Het wordt voorafgegaan door een onheilspellend gesprek over wolven en  rode rozen en mondt uit in een liefdeslied, waarbij opvalt dat Steinman veel kan zeggen in veel woorden: "I see the shooting stars falling through your trembling hands".

Om deze denderende introductie te laten volgen door nog meer bombast zou wat teveel zijn en er volgt dan ook een ballade. Meat's gevoelige voordracht geeft "Heaven Can Wait" voldoende overtuigingskracht om een zin als "And all the gods come down here just to sing for me" zonder krommende tenen te kunnen doorstaan. De composities zitten strak in elkaar en zijn erg toegankelijk.

Zo ook "All Revved Up With No Place To Go", dat er opnieuw de beuk in gooit, maar de bombast van de eerste twee nummers mist. De hoofdrol is weggelegd voor saxofonist Edgar Winter. Het nummer bevat opnieuw een handvol Steinman-thema's: American Football, rock 'n roll en sexuele spanning. Het nummer gaat in de laatste minuut over in de hoogste versnelling en wordt gevolgd door de tweede ballad, het magistrale "Two Out Of Three Ain't Bad". De wonderschone melodie en de gevoelige tekst is ontdaan van praktisch alle pathos, al geeft een zin als "There ain't no Coupe de Ville hiding at the bottom of a Cracker Jack Box" (vrij vertaald: er zit geen klomp goud in je Kindersurprise) te denken.

Dan volgt het meesterstuk van de plaat. "Paradise By The Dashboard Light" is het overbekende drieluik over liefde, lust en sexuele machtsspelletjes waarin twee teenagers het voor de eerste keer zullen gaan doen. De vette Meatloaf en Ellen Foley zijn een perfecte antithesis van John Travolta en Olivia Newton-John; als het moment bijna daar is, weigert zij verder te gaan totdat hij zegt dat hij van haar houdt. Hij gaat overstag en krijgt spijt, maar omdat hij zijn woord nooit breekt zit hij eraan vast. Hij zal tot het eind der tijden van haar moeten blijven houden, dus zit er  weinig anders op dan praying for the end of time. Tijdens het duet tussen Meat en Ellen Foley wordt in een honkbal-metafoor de stand van zaken weergegeven door Phil Rizzuto, op dat moment de commentaarstem van de New York Yankees. Het tekent het perfectionisme van de groep; er wordt niets aan het toeval overgelaten.

De plaat besluit dan met het opus "For Crying Out Loud". Opnieuw een ballad, dat een poging lijkt het ultieme liefdeslied te maken. De hartstocht druipt ervan af en Meat's stem is de perfecte drager. Het zwaar aangezette nummer duurt meer dan acht minuten en bevat alle Wagneriaanse invloeden die Steinman elders op de plaat niet kwijt kon. Het is het sluitstuk van een kolossaal werk dat met 26 miljoen verkochte exemplaren zijn plaats in de muziekgeschiedenis heeft tussen Pink Floyd's "Dark Side Of The Moon", Michael Jackson's "Thriller" en Dire Straits' "Brothers In Arms".

Maar de doorbraak laat nog even op zich wachten. "Bat Out Of Hell" is eind '77 een produkt dat goede marketing nodig heeft en er gaat nog bijna een jaar overheen voordat de plaat succesvol wordt. Dat jaar treedt de groep op tijdens de jaarlijkse CBS-conferentie in New Orleans. CBS is de moedermaatschappij van Epic, en de managers zijn zó onder de indruk dat onmiddellijk opdracht wordt gegeven om drie promotie-video's te draaien. Ellen Foley, inmiddels de ex van Meat, doet dan echter al niet meer mee; in "Paradise By The Dashboard Light", "You Took The Words Right Out Of My Mouth" en het titelnummer is ze vervangen door de tengere, donkerharige Karla DeVito, die de stem van Ellen playbackt.

Het promotiefilmpje van "Paradise By The Dashboard Light" wordt in eerste instantie niet vertoond op de Nederlandse TV, omdat de omroepen er geen brood in zien. Als er dan een programma komt te vervallen dat tegenover een voetbalwedstrijd staat geprogrammeerd, wordt de clip uiteindelijk door Veronica uitgezonden. Het is de tijd dat de meeste Nederlanders nog maar een stuk of zes zenders kunnen ontvangen en omdat het filmpje toevallig tijdens de rustpauze van de wedstrijd wordt vertoond, zien een paar miljoen Nederlanders die avond de 125 kilo zware zanger voor het eerst.  De clip slaat in als een bom en de telefoon staat roodgloeiend bij Veronica. Op 25 november 1978 komt "Paradise" dan binnen in de top-40 om een maand later op de eerste plaats te belanden. Ook de LP stijgt als een komeet naar de bovenste regionen en blijft 13 weken op de eerste plaats van de LP-lijsten staan. In Engeland staat de plaat 400 weken in de lijsten, en in de Verenigde Staten bereikt de plaat de 14e plaats en zal 88 weken in de lijsten blijven staan.

De groep gaat dan uitgebreid op toernee en ook nu neemt Karla DeVito de honneurs voor Ellen Foley waar. Foley zal in 1979 nog een aantal hits scoren, waaronder de nummer één hit "We Belong To The Night". Gedurende de toer schrijft Steinman de songs voor de opvolger, die "Renegade Angel" zal moeten gaan heten. Het constante toeren vindt echter zijn weerslag op Meat's stem en vlak voor de opnamen van de nieuwe plaat in 1981 begeeft zijn stem het helemaal. Met de kant-en-klare composities en de geboekte studiotijd blijft Steinman niet bij de pakken neerzitten en neemt de plaat zelf op onder de titel "Bad for Good".

Enkele maanden na "Bad for Good" verschijnt dan de nieuwe Meat Loaf-LP "Dead Ringer". De composities zijn opnieuw van Steinman, maar hij heeft zich veel minder met de plaat bemoeid en dat is er aan af te horen. Het succes is beduidend minder groot, al wordt met de titelsong "Dead ringer for Love" (een duet met Cher) een internationale hit gescoord. De vriendschap tussen de heren komt op een laag pitje te staan en de samenwerking wordt stopgezet. De platen die gedurende de verdere jaren tachtig onder de naam Meat Loaf worden uitgebracht, "Midnight at The Lost And Found", "Bad Attitude" en"Blind Before I Stop" (dat zelfs wordt geproduceerd door Frank Farian)worden geen van allen een groot succes. Halverwege de jaren tachtig wordt Meat zelfs failliet verklaard.

Steinman blijft achter de schermen actief en componeert wereldhits als "Total Eclipse Of The Heart" voor Bonnie Tyler en "Making Love Out of Nothing At All" van Air Supply. Hij werkt zelfs samen met de Sisters Of Mercy op hun LP's "Floodland" en "Vision Thing".  In 1987 wordt Steinman benaderd door Meat om eventueel samen een vervolg te maken op "Bat Out Of Hell". Hij staat er niet onwelwillend tegenover, maar voordat hij überhaupt verder wil praten laat hij Meat de hele "Bat Out Of Hell"-plaat voorzingen om te zien of zijn stem het nog aankan. Ze besluiten er inderdaad mee door te gaan, en aan het eind van de jaren tachtig is de hernieuwde samenwerking dan een feit.

"Back Into Hell" verschijnt uiteindelijk in 1993 en is een verzameling van oude en nieuwe songs. Zo zijn er ondermeer tracks te vinden die ook op Steinman's "Bad For Good" te vinden waren. Geholpen door de wereldhit "I'd Do Anything For Love (But I Won't Do That)" wordt "Back Into Hell" een wereldsucces dat in meer dan 25 landen de hoogste notering weet te behalen. Meat Loaf is weer helemaal terug en ook "Bat Out Of Hell" wordt weer goed verkocht. Hoewel elke tweedehands platenwinkel er nog 25 vinyl-exemplaren van heeft staan, kopen wereldwijd miljoenen mensen de plaat nu op CD. Terwijl "Back Into Hell" op de eerste plaats van de Nederlandse CD-lijsten staat komt "Bat Out Of Hell" opnieuw de lijsten binnen. In 1998 wordt de definitieve verzamel-CD uitgebracht, met ondermeer de nieuwe compositie "No Matter What" dat door het groepje Boyzone overal in Europa naar de bovenste regionen van de hitlijsten wordt gezongen.

Holy cow! I think he's gonna link it!

Er zijn heel wat Meat Loaf sites te vinden op het web, en hier zijn een aantal die de moeite waard zijn.

Op Dream Pollution: The Jim Steinman Web Site vind je de songteksten en uitgebreide achtergrondinformatie; er is een "Bat Out Of Hell"-sectie met originele artikelen uit het eind van de jaren zeventig en ook een "20th Anniversary" pagina.

De meest uitgebreide Meat Loaf-site is Welcome To The Neighborhood met het laatste nieuws, tourdata en verdere links.

Een fragment van de "Paradise By The Dashboard Light"-video kun je vinden op Omega's Meat Loaf Web Page.

Een wat overzichtelijker Steinman-pagina is Neverland Hotel, waarop zelfs een Bonnie Tyler-sectie te vinden is!

Tenslotte vind je op Smeghead's site zeldzame foto's en opnames, een uiterst grappige parodie en een grooooote collectie "Bat Out Of Hell"-midi's.
 

Back